است ، آشناتر مىگردد . سپس به دو چيز ديگر كه انسان را براى رسيدن به مطلوبش كمك مىكند اشاره كرده ، مىفرمايد : « خداوند اعضايى به انسان داده است كه آنها را به خدمت مىگيرد و ابزارى عنايت فرموده كه آنها را براى انجام مقاصدش به كار مىگيرد » ( و جوارح يختدمها « 1 » و ادوات يقلّبها ) . در واقع چهار مرحله را پشت سر مىگذارد تا به مقصودش برسد : نخست مرحلهء شناخت و ادراك و تصوّر و تصديق است و بعد مرحلهء انديشه و فكر و سپس فرمان دادن به اعضا و جوارح و در آن جايى كه اعضا و جوارح به تنهايى كارساز نيست ، كمك گرفتن از ابزار مختلفى كه خداوند در اين جهان آفريده است و هر يك از اين مراحل چهارگانه بسيار متنوّع و داراى شاخ و برگهاى زياد است . از آنجا كه رسيدن به هدفهاى معيّن نياز به تشخيص خوب و بد و درست و نادرست و محسوسات مختلف دارد ، انگشت روى يكى از قواى مهمّ نفس مىگذارد كه در واقع مرحلهء پنجمى محسوب مىشود و آن قوّهء تميز و تشخيص است ، مىفرمايد : « خداوند نيروى معرفت و شناختى به انسان داد كه به وسيلهء آن حقّ را از باطل جدا مىسازد » ( و معرفة يفرق بها بين الحقّ و الباطل ) . « و ( همچنين در جهان محسوسات ) طعمهاى مختلف و بوهاى گوناگون و رنگها و اجناس را از يكديگر باز مىشناسد » ( و الاذواق و المشامّ و الالوان و الاجناس ) . « 2 »

--> ( 1 ) « يختدم » از مادّهء « اختدام » به معناى به خدمت در آوردن است . ( 2 ) بنا بر آنچه در بالا گفته شد : « و الاذواق و المشامّ و الالوان و الاجناس » عطف بر حقّ و باطل است ولى بعضى آن را عطف بر معرفت گرفته‌اند . ولى با دقّت در كلمات مولا معلوم مىشود كه معناى اوّل مناسبتر است . بنا بر معناى اوّل قدرت تميز ، شامل همهء اينها مىشود و بنا بر معناى دوّم ، نيروى تميز يكى از نعمتهاى خدا شمرده شده ، همان گونه كه قدرت بويايى و بينايى و چشايى نعمت ديگرى ذكر شده است . ( دقّت كنيد )